Điều kiện để kinh doanh ngành, nghề có sử dụng vật liệu nổ công nghiệp và tiền chất thuốc nổ

Điều kiện để kinh doanh ngành, nghề có sử dụng vật liệu nổ công nghiệp và tiền chất thuốc nổ là vấn đề doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý. Đây là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo pháp luật hiện hành. Doanh nghiệp chỉ được hoạt động khi đáp ứng đầy đủ yêu cầu về an toàn, an ninh và giấy phép. Các điều kiện này được quy định chủ yếu tại Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ.

I. Kinh doanh ngành, nghề có sử dụng vật liệu nổ công nghiệp và tiền chất thuốc nổ là gì?

1.1. Đây là ngành, nghề kinh doanh có điều kiện

Kinh doanh ngành, nghề có sử dụng vật liệu nổ công nghiệp và tiền chất thuốc nổ thuộc nhóm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Danh mục hiện hành vẫn ghi nhận ngành, nghề này tại Phụ lục IV Luật Đầu tư năm 2025.

Doanh nghiệp không thể chỉ đăng ký ngành nghề trên Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Trước khi hoạt động, doanh nghiệp còn phải đáp ứng các điều kiện chuyên ngành. Tùy hoạt động cụ thể, doanh nghiệp có thể phải xin giấy phép hoặc văn bản chấp thuận của cơ quan có thẩm quyền.

Luật số 42/2024/QH15 quy định việc quản lý và sử dụng vật liệu nổ rất chặt chẽ. Hoạt động sử dụng phải bảo đảm an ninh, an toàn và phòng ngừa rủi ro. Việc sử dụng trái phép vật liệu nổ công nghiệp hoặc tiền chất thuốc nổ bị nghiêm cấm.

1.2. Cần phân biệt sử dụng với kinh doanh vật liệu nổ

Doanh nghiệp cần xác định chính xác hoạt động dự kiến thực hiện. Sử dụng vật liệu nổ công nghiệp khác với kinh doanh vật liệu nổ công nghiệp. Hai hoạt động này có điều kiện và giấy phép riêng.

Doanh nghiệp sử dụng vật liệu nổ có thể hoạt động trong lĩnh vực khai khoáng, xây dựng hoặc dầu khí. Doanh nghiệp cũng có thể sử dụng trong nghiên cứu, thử nghiệm hoặc xử lý tình huống khẩn cấp. Điều kiện sử dụng được quy định tại Điều 38 Luật số 42/2024/QH15.

Trong khi đó, kinh doanh vật liệu nổ công nghiệp là hoạt động mua bán vật liệu nổ. Đây là lĩnh vực có yêu cầu quản lý đặc biệt. Doanh nghiệp kinh doanh phải đáp ứng các điều kiện riêng và được cấp giấy phép theo quy định.

II. Điều kiện kinh doanh ngành, nghề có sử dụng vật liệu nổ công nghiệp

2.1. Doanh nghiệp phải được thành lập hợp pháp

Tổ chức, doanh nghiệp sử dụng vật liệu nổ công nghiệp phải được thành lập theo quy định. Doanh nghiệp phải có đăng ký doanh nghiệp hoặc đăng ký hoạt động ngành, nghề cần sử dụng vật liệu nổ. Đây là điều kiện cơ bản trước khi thực hiện thủ tục chuyên ngành.

Doanh nghiệp cũng phải có hoạt động thực tế cần sử dụng vật liệu nổ công nghiệp. Các hoạt động này gồm thăm dò, khai thác khoáng sản, dầu khí và xây dựng. Ngoài ra, pháp luật còn đề cập đến nghiên cứu, thử nghiệm và một số nhiệm vụ do cơ quan có thẩm quyền giao.

Như vậy, doanh nghiệp không thể đăng ký hoạt động chỉ để kinh doanh tự do vật liệu nổ. Việc sử dụng phải gắn với hoạt động được pháp luật cho phép. Doanh nghiệp cũng phải chứng minh nhu cầu sử dụng trong hồ sơ cấp phép.

2.2. Có kho, thiết bị và phương tiện phù hợp

Doanh nghiệp phải có kho, công nghệ, thiết bị và dụng cụ phục vụ việc sử dụng. Các hạng mục này phải đáp ứng tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật. Trường hợp không có kho hoặc phương tiện vận chuyển, doanh nghiệp có thể phải có hợp đồng thuê hoặc văn bản thể hiện ý định thuê đơn vị đủ điều kiện.

Địa điểm sử dụng cũng phải đáp ứng yêu cầu về an toàn. Các yêu cầu liên quan gồm an ninh, trật tự, phòng cháy chữa cháy và vệ sinh môi trường. Địa điểm còn phải bảo đảm khoảng cách an toàn với công trình và đối tượng cần bảo vệ.

Đây là nhóm điều kiện quan trọng khi doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ. Việc có địa điểm kinh doanh thông thường không đồng nghĩa với đủ điều kiện sử dụng vật liệu nổ. Doanh nghiệp cần đánh giá riêng từng địa điểm dự kiến sử dụng.

2.3. Đáp ứng điều kiện về nhân sự

Doanh nghiệp phải bố trí người có chuyên môn phù hợp với hoạt động sử dụng. Người quản lý, người chỉ huy nổ mìn và thợ nổ mìn thuộc nhóm nhân sự phải đáp ứng yêu cầu chuyên môn. Người có liên quan trực tiếp cũng phải được huấn luyện theo quy định.

Nội dung huấn luyện liên quan đến kỹ thuật an toàn về vật liệu nổ công nghiệp. Nhân sự còn phải được huấn luyện nghiệp vụ phòng cháy chữa cháy và ứng phó sự cố. Đây là yêu cầu nhằm kiểm soát rủi ro trong quá trình hoạt động.

Doanh nghiệp cần lưu giữ đầy đủ hồ sơ chứng minh năng lực của nhân sự. Hồ sơ này có thể được sử dụng khi thực hiện thủ tục cấp phép. Doanh nghiệp cũng cần cập nhật khi có thay đổi về nhân sự trực tiếp thực hiện công việc.

2.4. Đáp ứng yêu cầu về quy mô sử dụng

Pháp luật còn đặt ra điều kiện về quy mô sử dụng thuốc nổ. Theo Điều 38 Luật số 42/2024/QH15, trường hợp sử dụng từ 500 kg thuốc nổ trong một quý trở lên thuộc phạm vi điều kiện được quy định. Quy định này có một số trường hợp ngoại lệ theo luật.

Do đó, doanh nghiệp cần xác định nhu cầu sử dụng ngay từ đầu. Quy mô hoạt động có thể ảnh hưởng đến hồ sơ và điều kiện cấp phép. Doanh nghiệp không nên xác định điều kiện chỉ dựa trên ngành nghề đăng ký.

III. Điều kiện về giấy phép sử dụng vật liệu nổ công nghiệp

Doanh nghiệp sử dụng vật liệu nổ công nghiệp phải có giấy phép, giấy chứng nhận hoặc phê duyệt của cơ quan có thẩm quyền. Đây là trách nhiệm được quy định trực tiếp đối với tổ chức, doanh nghiệp quản lý và sử dụng vật liệu nổ.

Hồ sơ cấp giấy phép sử dụng cần thể hiện rõ thông tin doanh nghiệp và nhu cầu sử dụng. Tùy trường hợp, hồ sơ còn phải có giấy phép thăm dò hoặc khai thác khoáng sản. Hồ sơ cũng có thể cần tài liệu về công trình, phương án thi công và phương án nổ mìn.

Doanh nghiệp phải chứng minh các điều kiện về kho và phòng cháy chữa cháy. Hồ sơ cũng cần thể hiện nhân sự trực tiếp tham gia hoạt động. Trường hợp không có kho hoặc phương tiện vận chuyển, doanh nghiệp phải có tài liệu phù hợp về việc thuê đơn vị đủ điều kiện.

Cơ quan có thẩm quyền sẽ kiểm tra hồ sơ và điều kiện thực tế. Theo luật, thời hạn giải quyết là 05 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ. Nếu không cấp phép, cơ quan có thẩm quyền phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.

IV. Doanh nghiệp sử dụng vật liệu nổ phải thực hiện những trách nhiệm nào?

Sau khi được cấp phép, doanh nghiệp vẫn phải duy trì các điều kiện trong suốt quá trình hoạt động. Việc được cấp giấy phép không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp được sử dụng không giới hạn. Hoạt động phải đúng phạm vi và nội dung được cấp phép.

Doanh nghiệp phải kiểm tra an toàn và đánh giá nguy cơ rủi ro. Doanh nghiệp cũng phải xây dựng phương án ứng cứu khẩn cấp và quy trình bảo đảm an toàn. Các yêu cầu về phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường cũng phải được thực hiện đầy đủ.

Ngoài ra, doanh nghiệp phải lưu trữ sổ sách và chứng từ liên quan. Luật quy định thời gian lưu trữ đối với từng loại vật liệu nổ công nghiệp là 10 năm. Doanh nghiệp còn phải thực hiện chế độ báo cáo định kỳ và báo cáo đột xuất theo quy định.

V. Điều kiện đối với hoạt động kinh doanh tiền chất thuốc nổ

5.1. Doanh nghiệp phải được thành lập hợp pháp

Kinh doanh tiền chất thuốc nổ cũng là hoạt động kinh doanh có điều kiện. Luật số 42/2024/QH15 yêu cầu hoạt động này phải do doanh nghiệp được thành lập hợp pháp thực hiện. Đây là điều kiện đầu tiên trước khi doanh nghiệp xin giấy phép chuyên ngành.

Doanh nghiệp phải có địa điểm và hệ thống kho phù hợp. Kho, bến cảng và nơi tiếp nhận bốc dỡ phải đáp ứng yêu cầu an toàn. Các địa điểm này còn phải bảo đảm yêu cầu về an ninh, phòng cháy chữa cháy và môi trường.

5.2. Đáp ứng yêu cầu về kho và phương tiện

Kho bảo quản phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng và an toàn. Doanh nghiệp có thể sử dụng kho của bên mua, bên bán hoặc kho thuê theo hợp đồng. Công cụ và thiết bị lưu giữ cũng phải đáp ứng yêu cầu theo quy định.

Phương tiện vận chuyển tiền chất thuốc nổ phải đáp ứng quy định về vận chuyển hàng nguy hiểm. Doanh nghiệp cần có chứng từ hợp pháp chứng minh nguồn gốc hàng hóa. Đồng thời, doanh nghiệp phải có biện pháp kiểm soát và xử lý chất thải nguy hại.

5.3. Có phương án phòng ngừa và ứng phó sự cố

Doanh nghiệp kinh doanh tiền chất thuốc nổ phải có kế hoạch hoặc biện pháp phòng ngừa sự cố hóa chất. Nội dung này phải được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt hoặc xác nhận theo quy định. Doanh nghiệp cũng phải bảo đảm nhân sự liên quan được huấn luyện phù hợp.

Người quản lý và người phục vụ trực tiếp phải được huấn luyện an toàn hóa chất. Nhân sự liên quan cũng phải được huấn luyện nghiệp vụ phòng cháy chữa cháy. Đây là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp duy trì hoạt động.

VI. Giấy phép kinh doanh tiền chất thuốc nổ có thời hạn bao lâu?

Doanh nghiệp kinh doanh tiền chất thuốc nổ phải thực hiện thủ tục cấp giấy phép theo quy định. Hồ sơ gồm văn bản đề nghị và các tài liệu chứng minh điều kiện của cơ sở kinh doanh. Trường hợp kinh doanh amoni nitrat có hàm lượng từ 98,5% trở lên còn có yêu cầu riêng về an ninh, trật tự.

Hồ sơ còn phải thể hiện hệ thống kho, bến cảng và nhà xưởng. Doanh nghiệp cần kê khai phương tiện vận tải chuyên dùng và tài liệu liên quan. Ngoài ra, hồ sơ phải có kế hoạch hoặc biện pháp ứng phó sự cố khẩn cấp.

Theo Điều 45 Luật số 42/2024/QH15, giấy phép kinh doanh tiền chất thuốc nổ có thời hạn 05 năm. Khi thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp, địa điểm hoặc quy mô hoạt động, doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục điều chỉnh giấy phép.

VII. Có được xuất khẩu, nhập khẩu tiền chất thuốc nổ không?

Doanh nghiệp được phép sản xuất hoặc kinh doanh tiền chất thuốc nổ có thể thực hiện xuất khẩu, nhập khẩu theo quy định. Tuy nhiên, hoạt động xuất khẩu và nhập khẩu phải có giấy phép riêng. Giấy phép do cơ quan có thẩm quyền thuộc Bộ Công Thương cấp.

Hồ sơ xuất khẩu, nhập khẩu phải thể hiện thông tin về hàng hóa. Hồ sơ còn có thể yêu cầu hợp đồng, đơn đặt hàng hoặc hóa đơn mua bán. Trường hợp nhập khẩu để sử dụng trực tiếp còn phải có tài liệu về mục đích sử dụng.

Pháp luật cũng có một số trường hợp miễn trừ cấp giấy phép kinh doanh. Ví dụ, hoạt động nghiên cứu khoa học hoặc thử nghiệm có khối lượng sử dụng trong một năm từ 05 kg trở xuống thuộc trường hợp được quy định. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng các điều kiện liên quan nếu pháp luật yêu cầu.

VIII. Hồ sơ doanh nghiệp cần chuẩn bị khi xin phép sử dụng vật liệu nổ

Tùy hoạt động cụ thể, thành phần hồ sơ sẽ có sự khác nhau. Doanh nghiệp nên xác định rõ mục đích sử dụng trước khi chuẩn bị hồ sơ. Một số nhóm tài liệu quan trọng gồm:

• Văn bản đề nghị cấp giấy phép.

• Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.

• Giấy phép hoặc tài liệu chứng minh hoạt động cần sử dụng vật liệu nổ.

• Tài liệu về thiết kế, phương án thi công hoặc khai thác.

• Phương án nổ mìn theo quy định.

• Tài liệu về kho và điều kiện phòng cháy chữa cháy.

• Hồ sơ về người chỉ huy nổ mìn và thợ nổ mìn.

• Chứng chỉ chuyên môn và giấy chứng nhận huấn luyện an toàn.

• Tài liệu liên quan đến kho hoặc phương tiện thuê ngoài nếu có.

Đối với hoạt động kinh doanh tiền chất thuốc nổ, hồ sơ cũng có nhóm tài liệu riêng. Doanh nghiệp cần chuẩn bị tài liệu về kho, phương tiện và phương án ứng phó sự cố. Hồ sơ cụ thể được quy định tại Điều 45 Luật số 42/2024/QH15.

IX. Doanh nghiệp cần lưu ý gì trước khi kinh doanh?

Trước tiên, doanh nghiệp cần xác định đúng hoạt động dự kiến thực hiện. Sử dụng, kinh doanh, vận chuyển và xuất nhập khẩu là các hoạt động có điều kiện khác nhau. Mỗi hoạt động có thể yêu cầu giấy phép riêng.

Doanh nghiệp cũng cần kiểm tra ngành nghề đã đăng ký. Việc đăng ký ngành nghề là điều kiện về mặt đăng ký doanh nghiệp. Tuy nhiên, đây chưa phải là căn cứ để doanh nghiệp được sử dụng hoặc kinh doanh vật liệu nổ.

Tiếp theo, doanh nghiệp cần rà soát địa điểm hoạt động. Kho, nhà xưởng và địa điểm sử dụng phải đáp ứng yêu cầu chuyên ngành. Nhân sự cũng phải được bố trí phù hợp và có giấy tờ chứng minh năng lực.

Đặc biệt, doanh nghiệp phải duy trì điều kiện trong suốt quá trình hoạt động. Nếu không còn đáp ứng điều kiện hoặc vi phạm nội dung giấy phép, giấy phép có thể bị thu hồi theo quy định. Luật số 42/2024/QH15 cũng quy định trường hợp doanh nghiệp không kinh doanh vật liệu nổ công nghiệp hoặc tiền chất thuốc nổ trong thời gian luật định thì giấy phép có thể bị thu hồi.

X. Kết luận

Điều kiện để kinh doanh ngành, nghề có sử dụng vật liệu nổ công nghiệp và tiền chất thuốc nổ không chỉ nằm ở việc đăng ký ngành nghề. Doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời nhiều yêu cầu về giấy phép, cơ sở vật chất và nhân sự. Các yêu cầu về an ninh, phòng cháy chữa cháy và môi trường cũng cần được bảo đảm.

Đối với hoạt động sử dụng vật liệu nổ công nghiệp, doanh nghiệp phải đáp ứng điều kiện tại Điều 38 và thực hiện thủ tục cấp giấy phép theo Điều 39 Luật số 42/2024/QH15. Đối với tiền chất thuốc nổ, điều kiện kinh doanh được quy định tại Điều 43 và thủ tục cấp phép được quy định tại Điều 45.

Do đây là lĩnh vực có yêu cầu quản lý đặc biệt, doanh nghiệp nên rà soát điều kiện trước khi triển khai. Việc xác định đúng loại hoạt động sẽ giúp doanh nghiệp chuẩn bị đúng hồ sơ. Đồng thời, doanh nghiệp có thể hạn chế rủi ro khi thực hiện thủ tục xin giấy phép chuyên ngành.