Không đóng bảo hiểm cho nhân viên có sao không? Quy định & hậu quả pháp lý

1. Giới thiệu

Trong quan hệ lao động, bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT) và bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) là những quyền lợi cơ bản, bắt buộc mà người lao động được hưởng khi làm việc theo hợp đồng. Đây không chỉ là chế độ an sinh mà còn là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, trên thực tế, có nhiều doanh nghiệp vì muốn giảm chi phí hoặc thiếu hiểu biết pháp luật mà không đóng bảo hiểm cho nhân viên. Vậy, việc không đóng BHXH cho nhân viên có sao không? Quy định pháp luật hiện hành như thế nào? Và doanh nghiệp phải đối diện hậu quả pháp lý gì?

2. Quy định pháp luật về bảo hiểm bắt buộc

2.1. Đối tượng phải tham gia BHXH bắt buộc

Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2014, người lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc gồm:

• Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ 1 tháng trở lên.

• Người quản lý doanh nghiệp, điều hành hợp tác xã có hưởng tiền lương.

Như vậy, hầu hết nhân viên ký hợp đồng từ 1 tháng trở lên đều phải được công ty đóng bảo hiểm.

2.2. Các loại bảo hiểm bắt buộc

Doanh nghiệp và người lao động phải đóng đầy đủ 3 loại:

• Bảo hiểm xã hội (BHXH)

• Bảo hiểm y tế (BHYT)

• Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN)

2.3. Tỷ lệ đóng bảo hiểm mới nhất (2025)

Theo Nghị định 115/2015/NĐ-CP, Nghị định 143/2018/NĐ-CP và các văn bản liên quan:

• Người sử dụng lao động đóng: 21,5% quỹ tiền lương (BHXH 17,5% + BHYT 3% + BHTN 1%).

• Người lao động đóng: 10,5% lương tháng (BHXH 8% + BHYT 1,5% + BHTN 1%).

Tổng cộng: 32% lương tháng.

2.4. Trách nhiệm của doanh nghiệp

Doanh nghiệp có trách nhiệm:

• Đăng ký tham gia BHXH cho nhân viên ngay khi ký hợp đồng.

• Hàng tháng trích lương của nhân viên và cùng với phần nghĩa vụ của mình để nộp cho cơ quan BHXH.

• Không được thỏa thuận bằng văn bản hay miệng để “không đóng bảo hiểm” vì đây là hành vi trái luật.

3. Không đóng bảo hiểm cho nhân viên có sao không?

3.1. Vi phạm pháp luật

Không đóng BHXH, BHYT, BHTN cho nhân viên là hành vi vi phạm pháp luật theo Luật BHXH, Luật Việc làm và Luật BHYT. Doanh nghiệp sẽ bị xử phạt hành chính, buộc truy thu, thậm chí có thể bị xử lý hình sự nếu trốn đóng nghiêm trọng.

3.2. Hậu quả với doanh nghiệp

• Mất uy tín: Nhân viên có thể khiếu nại, tố cáo lên cơ quan chức năng.

• Thiệt hại tài chính: Bị truy thu toàn bộ số tiền chưa đóng + lãi suất chậm nộp.

• Bị xử phạt hành chính nặng: Mức phạt có thể lên tới hàng trăm triệu đồng.

• Có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu trốn đóng BHXH từ 50 triệu đồng trở lên hoặc trốn đóng cho từ 10 người lao động.

3.3. Hậu quả với người lao động

• Không được hưởng quyền lợi về ốm đau, thai sản, tai nạn lao động.

• Không có lương hưu, trợ cấp khi hết tuổi lao động.

• Không có thẻ BHYT để khám chữa bệnh đúng tuyến.

• Không được nhận trợ cấp thất nghiệp khi mất việc.

4. Mức xử phạt khi không đóng bảo hiểm cho nhân viên

Theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP, hành vi vi phạm nghĩa vụ đóng bảo hiểm bị xử phạt như sau:

4.1. Phạt đối với doanh nghiệp

• Phạt tiền từ 12% – 15% tổng số tiền phải đóng BHXH, BHYT, BHTN nhưng tối đa 75 triệu đồng nếu:

  • Chậm đóng

  • Đóng không đủ số người

  • Đóng không đúng mức quy định

• Phạt từ 18% – 20% tổng số tiền phải đóng, tối đa 75 triệu đồng nếu trốn đóng, gian lận.

4.2. Biện pháp khắc phục

• Buộc nộp lại số tiền bảo hiểm chưa đóng.

• Buộc nộp tiền lãi tính trên số tiền chậm đóng theo mức lãi suất đầu tư quỹ BHXH.

• Buộc chi trả toàn bộ chế độ cho người lao động nếu trong thời gian chưa đóng mà người lao động phát sinh quyền lợi (ví dụ: sinh con, tai nạn lao động).

5. Trách nhiệm hình sự khi trốn đóng bảo hiểm

Từ ngày 01/01/2018, theo Điều 216 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017), doanh nghiệp có thể bị xử lý hình sự khi trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN:

• Phạt tiền từ 50 triệu đến 1 tỷ đồng hoặc

• Phạt cải tạo không giam giữ đến 1 năm hoặc

• Phạt tù từ 6 tháng đến 7 năm (tùy mức độ và số lượng người lao động).

6. Quyền của người lao động khi bị công ty không đóng bảo hiểm

Người lao động có thể:

1. Khiếu nại trực tiếp đến công ty.

2. Gửi đơn đến Thanh tra Sở Lao động – Thương binh và Xã hội.

3. Khởi kiện ra Tòa án lao động để yêu cầu bồi thường.

4. Gửi phản ánh lên cơ quan BHXH nơi công ty đặt trụ sở.

Cơ quan chức năng sẽ kiểm tra, yêu cầu công ty truy đóng và xử phạt theo luật định.

7. Lời khuyên cho doanh nghiệp và người lao động

7.1. Với doanh nghiệp

• Nên thực hiện đóng BHXH đầy đủ và đúng hạn để tránh rủi ro pháp lý.

• Coi đây là chi phí bắt buộc, đồng thời là quyền lợi để giữ chân nhân tài.

• Có thể tối ưu quỹ lương, nhưng không được “lách luật” để trốn bảo hiểm.

7.2. Với người lao động

• Khi ký hợp đồng, cần yêu cầu công ty ghi rõ mức lương đóng BHXH.

• Chủ động kiểm tra quá trình tham gia BHXH qua ứng dụng VssID.

• Nếu phát hiện công ty không đóng → cần khiếu nại, bảo vệ quyền lợi của mình.

8. Kết luận

Không đóng bảo hiểm cho nhân viên không chỉ vi phạm pháp luật mà còn gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng cho cả doanh nghiệp và người lao động. Doanh nghiệp sẽ bị xử phạt hành chính, truy thu, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự, còn người lao động sẽ mất quyền lợi an sinh.

Vì vậy, để đảm bảo tuân thủ pháp luật – bảo vệ quyền lợi – nâng cao uy tín, các doanh nghiệp cần thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm bắt buộc đầy đủ.

Nếu bạn đang gặp khó khăn trong việc đăng ký, kê khai và đóng bảo hiểm cho nhân viên, hãy liên hệ ngay với MVA Việt Nam. Chúng tôi cung cấp dịch vụ tư vấn lao động, kế toán – thuế và BHXH trọn gói, giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí và tuân thủ đúng quy định.