MỤC ĐÍCH VÀ QUY ĐỊNH CỦA NGHỊ ĐỊNH 132 VỀ GIAO DỊCH LIÊN KẾT

I. Giới thiệu chung

Nghị định 132/2020/NĐ-CP do Chính phủ ban hành ngày 05/11/2020 quy định rõ quản lý thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết. Đây là một trong những văn bản pháp lý then chốt điều chỉnh hoạt động giao dịch giữa các doanh nghiệp trong cùng hệ thống liên kết nhằm đảm bảo tính minh bạch, công bằng và tuân thủ nguyên tắc thị trường trong xác định giá giao dịch nội bộ. Nghị định có hiệu lực từ 20/12/2020 và đã được chỉnh sửa, bổ sung bởi Nghị định 20/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ tháng 03/2025.

II. Mục đích của Nghị định 132

2.1. Ngăn chặn hành vi chuyển giá và tránh thuế

Một trong những mục tiêu cốt lõi của Nghị định 132 là ngăn chặn chuyển giá và các hành vi trốn thuế thông qua giao dịch giữa các bên có quan hệ liên kết. Khi các công ty trong cùng một hệ thống thực hiện giao dịch với nhau có thể cố ý định giá không sát với thị trường để giảm lợi nhuận chịu thuế ở Việt Nam. Nghị định quy định các nguyên tắc định giá để đảm bảo giá giao dịch liên kết sát với giá thị trường – hay còn gọi là nguyên tắc thị trường (arm’s length principle).

2.2. Tăng tính minh bạch trong quản lý thuế

Nghị định buộc doanh nghiệp có giao dịch liên kết phải lập và nộp hồ sơ giao dịch liên kết, bao gồm các tài liệu chứng minh giá và điều kiện giao dịch. Điều này tạo điều kiện cho cơ quan thuế kiểm tra, phân tích và so sánh các giao dịch nội bộ theo đúng bản chất kinh tế, tránh việc kê khai chi phí không chính xác, từ đó bảo vệ quyền lợi thuế của Nhà nước. 

2.3. Hoàn thiện thể chế phù hợp thông lệ quốc tế

Nghị định 132 cập nhật các quy định theo chuẩn quốc tế về quản lý giao dịch liên kết / pricing (transfer pricing), thay thế các quy định cũ như Nghị định 20/2017/NĐ-CP và Nghị định 68/2020/NĐ-CP đã lạc hậu. Điều này giúp Việt Nam hội nhập sâu rộng, phù hợp với các cam kết quốc tế về thuế và chống xói mòn cơ sở thuế. 

III. Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

3.1. Phạm vi điều chỉnh

Nghị định 132 quy định các nguyên tắc, phương pháp và thủ tục kê khai, chứng minh giá giao dịch liên kết nhằm phục vụ mục đích quản lý thuế. Phạm vi điều chỉnh gồm:

• Các giao dịch mua – bán hàng hóa và cung cấp dịch vụ giữa các bên liên kết;
• Giao dịch cho vay, vay vốn, bảo lãnh tài chính;
• Giao dịch về tài sản hữu hình và vô hình;
• Các hình thức chia sẻ chi phí, nguồn lực giữa các bên liên kết. 

3.2. Đối tượng áp dụng

Nghị định áp dụng cho:

• Doanh nghiệp chịu thuế thu nhập doanh nghiệp (CIT) có giao dịch liên kết phát sinh trong kỳ tính thuế;
• Cơ quan thuế thực hiện quản lý và kiểm tra các giao dịch này;
• Các tổ chức, cá nhân liên quan đến lập hồ sơ, xác định giá giao dịch liên kết và kê khai thuế.

IV. Quy định chính của Nghị định 132

4.1. Xác định “giao dịch liên kết” và “bên liên kết”

Theo Nghị định, quan hệ liên kết phát sinh khi có sự quản lý, kiểm soát hoặc ảnh hưởng lẫn nhau giữa các bên, ví dụ như:

• Một bên trực tiếp hoặc gián tiếp nắm giữ từ 25% vốn trở lên của bên kia;
• Cả hai bên đều chịu sự kiểm soát bởi bên thứ ba;
• Các giao dịch tài chính như vay – cho vay có giá trị lớn theo quy định.

Những mối quan hệ này tạo điều kiện để doanh nghiệp có thể thao túng giá, nên Nghị định đưa ra tiêu chí rõ ràng để doanh nghiệp xác định khi nào cần áp dụng quy định về giao dịch liên kết.

4.2. Nguyên tắc định giá giao dịch liên kết

Nghị định áp dụng nguyên tắc thị trường (arm’s length), theo đó giá trong giao dịch liên kết phải tương đương với giá giao dịch giữa các bên độc lập trong điều kiện tương tự. Khi không thể xác định giá độc lập phù hợp, doanh nghiệp cần phân tích so sánh theo nhiều phương pháp chuyên sâu theo quy định. 

4.3. Hồ sơ, kê khai và phân tích so sánh

Doanh nghiệp phải chuẩn bị:

• Hồ sơ quốc gia (Local File): chi tiết giao dịch liên kết phát sinh;
• Hồ sơ tập đoàn / quốc tế (Master File): nếu doanh nghiệp thuộc tập đoàn đa quốc gia với quy mô lớn;
• Báo cáo quốc tế theo nước (CbC Report) nếu thuộc đối tượng bắt buộc.

Bộ hồ sơ này hỗ trợ cơ quan thuế trong việc rà soát, đánh giá, so sánh thông tin và mức giá với các giao dịch độc lập.

4.4. Chế tài, xử lý vi phạm

Nếu doanh nghiệp không tuân thủ quy định:

• Cơ quan thuế có quyền điều chỉnh lại giá giao dịch liên kết dựa trên nguyên tắc thị trường;
• Từ chối tính chi phí không phù hợp khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp;
• Áp dụng biện pháp kiểm tra, phạt vi phạm hành chính liên quan hồ sơ và kê khai thuế.

V. Kết luận

Nghị định 132/2020/NĐ-CP là văn bản pháp lý quan trọng trong quản lý thuế doanh nghiệp có giao dịch liên kết, nhằm:

✅ Chống chuyển giá và trốn thuế thông qua giao dịch nội bộ;

✅ Tăng tính minh bạch trong kê khai và xác định giá giao dịch;

✅ Hài hòa với chuẩn quốc tế về quản lý giao dịch liên kết và thuế. 

Việc hiểu rõ mục đích và quy định của Nghị định này giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, tránh rủi ro thuế và tranh chấp với cơ quan thuế, đồng thời tối ưu hoá chi phí thuế trong khuôn khổ pháp luật cho các giao dịch nội bộ.
Trên đây là những nội dung chia sẻ về mục đích và quy định của nghị định 132 về giao dịch liên kết một cách chi tiết của Kế toán – Kiểm Toán MVA mang đến cho độc giả. Hy vọng bài viết đã cung cấp cho quý độc giả những thông tin để hiểu sâu hơn về kiểm toán. Bên cạnh đó, nếu quý độc giả còn thắc mắc cần được giải đáp, xin vui lòng liên hệ qua Hotline: 024.7109.7766 của Kế toán – Kiểm Toán MVA để được tư vấn miễn phí ngay lập tức!