Từ 01/3/2027, hàng hóa xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử phải định danh, xác thực điện tử

I. Quy định mới về hàng hóa xuất nhập khẩu qua thương mại điện tử

1.1. Luật Hải quan sửa đổi 2026 bổ sung quy định mới

Ngày 23/8/2026, Quốc hội thông qua Luật số 11/2026/QH16. Đây là Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan. Luật bổ sung Điều 16a vào Luật Hải quan 2014. Điều khoản này quy định riêng về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa qua nền tảng thương mại điện tử. Quy định mới nhằm tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động quản lý hàng hóa giao dịch xuyên biên giới. Đây là điểm đáng chú ý trong bối cảnh thương mại điện tử quốc tế ngày càng phát triển.

1.2. Thời điểm áp dụng từ ngày 01/3/2027

Luật số 11/2026/QH16 có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Vì vậy, các chủ thể liên quan cần chuẩn bị hệ thống trước thời điểm này. Từ thời điểm Luật có hiệu lực, hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử phải thực hiện thủ tục hải quan. Hàng hóa đồng thời chịu sự kiểm tra và giám sát của cơ quan hải quan.

II. Hàng hóa qua nền tảng thương mại điện tử phải làm thủ tục hải quan

2.1. Quy định áp dụng đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu

Khoản 1 Điều 16a quy định hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử phải làm thủ tục hải quan. Hàng hóa cũng chịu sự kiểm tra, giám sát hải quan theo quy định. Như vậy, hoạt động mua bán hàng hóa xuyên biên giới qua nền tảng thương mại điện tử sẽ được quản lý trực tiếp. Việc giao dịch trên môi trường trực tuyến không làm thay đổi nghĩa vụ hải quan. Điều này giúp cơ quan hải quan có thêm cơ sở kiểm soát hàng hóa. Đồng thời, quy định hỗ trợ quản lý thông tin người mua, người bán và hàng hóa.

2.2. Không chỉ kiểm soát hàng hóa tại cửa khẩu

Quy định mới không chỉ tập trung vào khâu hàng hóa đi qua cửa khẩu. Cơ quan hải quan còn có cơ sở thu thập và xử lý dữ liệu liên quan đến giao dịch. Việc quản lý dựa trên dữ liệu giúp tăng khả năng phân tích rủi ro. Đây cũng là hướng chuyển đổi từ quản lý thủ công sang quản lý hải quan số.

III. Bắt buộc định danh, xác thực điện tử khi mua bán hàng hóa

3.1. Ai phải thực hiện định danh, xác thực điện tử?

Khoản 2 Điều 16a quy định tổ chức, cá nhân tại Việt Nam khi mua, bán hàng hóa với nước ngoài qua nền tảng thương mại điện tử phải định danh, xác thực điện tử. Quy định này áp dụng cho cả hoạt động mua hàng từ nước ngoài và bán hàng ra nước ngoài. Chủ thể giao dịch phải được xác định thông qua phương thức điện tử theo quy định. Việc định danh giúp cơ quan hải quan xác định rõ chủ thể tham gia giao dịch. Đây cũng là cơ sở để kết nối dữ liệu giữa giao dịch điện tử và thủ tục hải quan.

3.2. Định danh điện tử nhằm mục đích gì?

Định danh và xác thực điện tử giúp tăng tính minh bạch của hoạt động xuất nhập khẩu. Cơ quan quản lý có thể đối chiếu thông tin giữa giao dịch và hàng hóa thực tế. Quy định mới cũng góp phần hạn chế việc sử dụng thông tin không chính xác. Đồng thời, dữ liệu giao dịch có thể hỗ trợ công tác quản lý rủi ro.

Một số mục tiêu đáng chú ý gồm:

• Xác định chính xác chủ thể mua bán.
• Tăng khả năng đối chiếu dữ liệu giao dịch.
• Hạn chế gian lận trong khai báo hàng hóa.
• Hỗ trợ kiểm tra nguồn gốc hàng hóa.
• Nâng cao hiệu quả quản lý thuế và hải quan.
• Hỗ trợ phát hiện các giao dịch có dấu hiệu rủi ro.

IV. Chủ quản nền tảng thương mại điện tử có trách nhiệm gì?

4.1. Phải kết nối với hệ thống dữ liệu của hải quan

Chủ quản nền tảng thương mại điện tử có trách nhiệm kết nối với hệ thống xử lý dữ liệu về thương mại điện tử của cơ quan hải quan khi thực hiện định danh, xác thực điện tử. Đây là thay đổi quan trọng đối với các nền tảng có hoạt động mua bán hàng hóa xuyên biên giới. Các nền tảng cần chuẩn bị hệ thống công nghệ phù hợp. Đồng thời, quy trình thu thập và truyền dữ liệu cũng cần được xây dựng rõ ràng.

4.2. Chủ quản nền tảng trở thành người khai hải quan

Luật số 11/2026/QH16 sửa đổi khái niệm người khai hải quan. Theo đó, chủ quản nền tảng thương mại điện tử được bổ sung vào nhóm người khai hải quan. Đây là điểm mới rất đáng chú ý. Trước đây, chủ quản nền tảng chưa được quy định riêng trong nhóm này. Việc bổ sung chủ quản nền tảng giúp xác định rõ trách nhiệm pháp lý. Các nền tảng không chỉ đóng vai trò trung gian về công nghệ.

4.3. Phải thực hiện nghĩa vụ của người khai hải quan

Luật cũng sửa đổi khoản 2 Điều 18 Luật Hải quan. Nội dung mới xác định chủ quản nền tảng thương mại điện tử thuộc nhóm người khai hải quan có nghĩa vụ theo quy định. Do đó, nền tảng cần rà soát lại quy trình quản lý hàng hóa. Các bộ phận công nghệ, pháp chế và logistics cần phối hợp trong quá trình triển khai.

V. Những đơn vị nào phải cung cấp thông tin cho hải quan?

5.1. Doanh nghiệp kinh doanh kho ngoại quan

Khoản 3 Điều 16a quy định doanh nghiệp kinh doanh kho ngoại quan phải cung cấp thông tin liên quan đến hàng hóa. Thông tin được cung cấp cho cơ quan hải quan theo quy định. Điều này giúp cơ quan hải quan có thêm dữ liệu để theo dõi hàng hóa. Đặc biệt, thông tin kho có thể hỗ trợ việc đối chiếu với dữ liệu trên nền tảng.

5.2. Doanh nghiệp vận chuyển và đại lý vận chuyển

Doanh nghiệp vận chuyển hoặc đại lý của doanh nghiệp vận chuyển cũng thuộc nhóm phải cung cấp thông tin. Thông tin vận chuyển giúp cơ quan hải quan theo dõi quá trình lưu chuyển hàng hóa. Dữ liệu này có thể được kết hợp với thông tin giao dịch trên nền tảng.

5.3. Các tổ chức, cá nhân có liên quan

Ngoài các chủ thể trên, tổ chức và cá nhân có liên quan đến hàng hóa xuất nhập khẩu qua nền tảng cũng có trách nhiệm cung cấp thông tin. Như vậy, trách nhiệm cung cấp dữ liệu được mở rộng trên toàn bộ chuỗi giao dịch. Các đơn vị logistics cần chủ động rà soát hệ thống dữ liệu của mình.

VI. Quy định mới tác động thế nào đến người mua hàng?

6.1. Người mua hàng tại Việt Nam phải định danh

Người mua tại Việt Nam khi mua hàng từ nước ngoài thông qua nền tảng thương mại điện tử thuộc trường hợp phải định danh, xác thực điện tử. Thông tin định danh giúp gắn giao dịch với chủ thể cụ thể. Đây là cơ sở để thực hiện các thủ tục liên quan đến hàng hóa xuất nhập khẩu.

Người mua nên lưu ý:

• Sử dụng thông tin định danh chính xác.
• Không sử dụng thông tin của người khác để giao dịch.
• Kiểm tra thông tin đơn hàng trước khi xác nhận.
• Lưu chứng từ và thông tin giao dịch.
• Tuân thủ quy định về hàng hóa nhập khẩu.

6.2. Thông tin giao dịch có thể được kết nối với dữ liệu hải quan

Khi nền tảng kết nối với hệ thống xử lý dữ liệu của hải quan, thông tin giao dịch có thể được đối chiếu với dữ liệu hàng hóa. Điều này giúp tăng tính minh bạch trong hoạt động mua hàng từ nước ngoài. Người mua cần khai báo thông tin chính xác và đầy đủ theo yêu cầu.

VII. Quy định mới tác động thế nào đến người bán hàng?

7.1. Người bán hàng ra nước ngoài cần chú ý thông tin giao dịch

Tổ chức, cá nhân tại Việt Nam bán hàng cho khách hàng nước ngoài qua nền tảng thương mại điện tử cũng thuộc phạm vi quy định. Người bán cần chuẩn bị thông tin về hàng hóa và giao dịch. Các thông tin này có thể được sử dụng trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan.

Doanh nghiệp nên rà soát:

• Thông tin người bán.
• Thông tin người mua.
• Mô tả hàng hóa.
• Số lượng hàng hóa.
• Giá trị giao dịch.
• Chứng từ liên quan.
• Thông tin vận chuyển.
• Thông tin khai báo hải quan.

7.2. Cần kiểm soát dữ liệu giữa các hệ thống

Doanh nghiệp bán hàng xuyên biên giới thường sử dụng nhiều hệ thống. Ví dụ gồm nền tảng bán hàng, phần mềm kho và hệ thống vận chuyển. Từ năm 2027, việc đồng bộ dữ liệu sẽ càng quan trọng. Sai lệch giữa các hệ thống có thể làm tăng rủi ro trong quá trình kiểm tra.

VIII. Hàng hóa xuất nhập khẩu sẽ được quản lý theo cơ chế rủi ro

8.1. Hải quan tăng cường ứng dụng dữ liệu

Luật số 11/2026/QH16 bổ sung quy định về quản lý rủi ro trong hoạt động nghiệp vụ hải quan. Cơ quan hải quan có thể thu thập và xử lý dữ liệu hải quan. Luật cũng cho phép ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo. Mục tiêu là nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro. Điều này đặc biệt phù hợp với thương mại điện tử. Khối lượng giao dịch trực tuyến ngày càng lớn và có tính chất phân tán.

8.2. Doanh nghiệp tuân thủ tốt có thể được tạo thuận lợi

Luật bổ sung cơ chế quản lý tuân thủ. Người khai hải quan tuân thủ pháp luật có thể được xem xét áp dụng các biện pháp tạo thuận lợi. Các biện pháp có thể liên quan đến mức độ kiểm tra và giám sát. Đây là động lực để doanh nghiệp xây dựng hệ thống tuân thủ tốt. Doanh nghiệp nên lưu trữ đầy đủ hồ sơ giao dịch. Dữ liệu khai báo cũng cần được kiểm tra thường xuyên.

IX. Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì trước ngày 01/3/2027?

9.1. Nền tảng thương mại điện tử cần nâng cấp hệ thống

Các nền tảng có hoạt động xuyên biên giới cần chuẩn bị khả năng kết nối dữ liệu. Hệ thống cũng cần hỗ trợ việc định danh và xác thực điện tử. Doanh nghiệp nên xây dựng kế hoạch triển khai theo từng giai đoạn. Việc kiểm thử trước thời điểm bắt buộc sẽ giúp hạn chế lỗi hệ thống.

9.2. Doanh nghiệp logistics cần chuẩn hóa dữ liệu

Đơn vị vận chuyển và kho ngoại quan cần kiểm tra khả năng cung cấp dữ liệu. Thông tin hàng hóa cần được lưu trữ đầy đủ và có khả năng truy xuất. Các dữ liệu nên được quản lý thống nhất giữa các bộ phận. Điều này giúp việc cung cấp thông tin cho cơ quan hải quan thuận lợi hơn.

9.3. Người bán cần chuẩn hóa hồ sơ

Doanh nghiệp bán hàng xuyên biên giới nên chuẩn hóa hồ sơ từng đơn hàng. Chứng từ bán hàng và vận chuyển cần được lưu trữ phù hợp. Đặc biệt, thông tin về hàng hóa cần thống nhất giữa các chứng từ. Doanh nghiệp cũng cần rà soát chính sách thuế và quản lý chuyên ngành.

X. Một số điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý

10.1. Không nên chờ đến khi Luật có hiệu lực mới chuẩn bị

Mặc dù Luật có hiệu lực từ ngày 01/3/2027, doanh nghiệp cần chuẩn bị trước. Việc tích hợp hệ thống thường cần thời gian để kiểm thử. Các nền tảng lớn có lượng giao dịch cao càng cần triển khai sớm. Việc chậm chuẩn bị có thể ảnh hưởng đến hoạt động giao nhận hàng hóa.

10.2. Chính phủ sẽ quy định chi tiết

Khoản 4 Điều 16a giao Chính phủ quy định chi tiết nội dung liên quan đến hàng hóa qua nền tảng thương mại điện tử. Do đó, doanh nghiệp cần tiếp tục theo dõi các nghị định và văn bản hướng dẫn. Những văn bản này có thể quy định cụ thể hơn về dữ liệu và phương thức kết nối. Trong thời gian chờ hướng dẫn chi tiết, doanh nghiệp có thể chủ động rà soát hệ thống hiện tại. Đây là bước cần thiết để sẵn sàng khi quy định được triển khai đầy đủ.

XI. Kết luận

Từ 01/3/2027, hàng hóa xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử sẽ chịu cơ chế quản lý hải quan mới. Hàng hóa phải làm thủ tục hải quan và chịu kiểm tra, giám sát theo quy định. Đáng chú ý, tổ chức và cá nhân tại Việt Nam khi mua bán hàng hóa với nước ngoài qua nền tảng thương mại điện tử phải định danh, xác thực điện tử. Chủ quản nền tảng phải kết nối với hệ thống xử lý dữ liệu về thương mại điện tử của cơ quan hải quan. Bên cạnh đó, chủ quản nền tảng thương mại điện tử chính thức được bổ sung vào nhóm người khai hải quan. Doanh nghiệp vận chuyển, kho ngoại quan và các bên liên quan cũng phải cung cấp thông tin hàng hóa cho cơ quan hải quan. Quy định mới đánh dấu bước chuyển mạnh sang quản lý hải quan dựa trên dữ liệu. Doanh nghiệp thương mại điện tử và logistics cần sớm chuẩn hóa thông tin. Việc chuẩn bị trước sẽ giúp hạn chế gián đoạn khi quy định chính thức được áp dụng.