Toàn văn Thông tư 108/2026/TT-BTC hướng dẫn kế toán doanh nghiệp cổ phần hóa ra sao?

Sorry, this entry is only available in Tiếng Việt. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Toàn văn Thông tư 108/2026/TT-BTC hướng dẫn kế toán doanh nghiệp cổ phần hóa ra sao? Đây là câu hỏi được nhiều doanh nghiệp nhà nước, kế toán, kiểm toán viên và đơn vị tư vấn quan tâm sau khi Bộ Tài chính ban hành Thông tư 108/2026/TT-BTC. Thông tư này quy định việc hạch toán kế toán đối với các nghiệp vụ kinh tế phát sinh trong quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, góp phần thống nhất phương pháp ghi nhận, phản ánh trung thực tình hình tài chính và đảm bảo quá trình chuyển đổi sang công ty cổ phần diễn ra đúng quy định. Vậy Thông tư 108/2026/TT-BTC có những nội dung đáng chú ý nào? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

I. Thông tư 108/2026/TT-BTC là gì?

1.1. Thông tin chung về Thông tư 108/2026/TT-BTC

Ngày 24/7/2026, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 108/2026/TT-BTC hướng dẫn kế toán đối với các nghiệp vụ kinh tế phát sinh trong quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

Thông tư được ban hành nhằm thống nhất phương pháp kế toán trong suốt quá trình cổ phần hóa, từ thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp, xử lý tài chính đến khi chính thức chuyển thành công ty cổ phần.

Đây là căn cứ quan trọng để doanh nghiệp thực hiện hạch toán đúng quy định, đồng thời giúp cơ quan quản lý, kiểm toán và các bên liên quan dễ dàng kiểm tra, đối chiếu số liệu tài chính.

1.2. Phạm vi điều chỉnh

Thông tư 108/2026/TT-BTC hướng dẫn việc ghi nhận và hạch toán các nghiệp vụ kinh tế phát sinh trong quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước theo quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp.

Thông tư không điều chỉnh chế độ kế toán chung của doanh nghiệp mà chỉ tập trung vào các nghiệp vụ đặc thù phát sinh trong quá trình chuyển đổi từ doanh nghiệp nhà nước sang công ty cổ phần.

1.3. Đối tượng áp dụng

Thông tư áp dụng đối với:

• Doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ thực hiện cổ phần hóa.
• Các cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước.
• Các tổ chức, cá nhân tham gia công tác cổ phần hóa.
• Kế toán viên, kiểm toán viên và đơn vị tư vấn có liên quan đến quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp.

II. Những nội dung nổi bật của Thông tư 108/2026/TT-BTC

2.1. Hướng dẫn kế toán trong từng giai đoạn cổ phần hóa

Một trong những điểm đáng chú ý của Thông tư là hướng dẫn chi tiết việc ghi nhận kế toán theo từng giai đoạn của quá trình cổ phần hóa.

Doanh nghiệp phải phản ánh đầy đủ các nghiệp vụ phát sinh từ thời điểm có quyết định cổ phần hóa cho đến khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp theo mô hình công ty cổ phần.

Điều này giúp đảm bảo số liệu kế toán luôn phản ánh trung thực, đầy đủ và nhất quán trong suốt quá trình chuyển đổi.

2.2. Hướng dẫn xử lý tài sản

Thông tư quy định rõ nguyên tắc kế toán đối với:

• Tài sản cố định.
• Hàng tồn kho.
• Tiền và các khoản tương đương tiền.
• Các khoản đầu tư tài chính.
• Tài sản dở dang.
• Tài sản không cần dùng, chờ thanh lý.

Các tài sản này phải được xử lý theo đúng phương án cổ phần hóa đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt trước khi ghi nhận vào sổ kế toán.

2.3. Hạch toán các khoản công nợ

Thông tư hướng dẫn việc xử lý:

• Công nợ phải thu.
• Công nợ phải trả.
• Các khoản nợ khó đòi.
• Các khoản phải thu không có khả năng thu hồi.
• Nghĩa vụ tài chính với Nhà nước.

Kế toán phải theo dõi đầy đủ từng khoản công nợ để phục vụ việc xác định giá trị doanh nghiệp và bàn giao sang công ty cổ phần.

2.4. Xử lý chênh lệch đánh giá lại tài sản

Trong quá trình xác định giá trị doanh nghiệp, nhiều tài sản sẽ được đánh giá lại theo giá trị thực tế.

Thông tư quy định cụ thể việc hạch toán:

• Chênh lệch tăng giá trị tài sản.
• Chênh lệch giảm giá trị tài sản.
• Chênh lệch giữa giá trị ghi sổ và giá trị được xác định lại.

Việc ghi nhận đúng các khoản chênh lệch này có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

III. Hướng dẫn kế toán một số nghiệp vụ quan trọng

3.1. Kế toán chi phí cổ phần hóa

Thông tư 108/2026/TT-BTC hướng dẫn doanh nghiệp ghi nhận đầy đủ các khoản chi phí phát sinh phục vụ quá trình cổ phần hóa như:

• Chi phí kiểm kê tài sản.
• Chi phí xác định giá trị doanh nghiệp.
• Chi phí thuê đơn vị tư vấn.
• Chi phí kiểm toán.
• Chi phí tổ chức đấu giá cổ phần.
• Chi phí công bố thông tin.

Các khoản chi phí này phải được hạch toán theo đúng nguyên tắc kế toán và quy định của pháp luật.

3.2. Hạch toán nguồn vốn chủ sở hữu

Thông tư hướng dẫn việc ghi nhận:

• Vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
• Các quỹ thuộc vốn chủ sở hữu.
• Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối.
• Chênh lệch đánh giá lại tài sản.
• Chênh lệch tỷ giá (nếu có).

Việc xác định chính xác các khoản mục này là cơ sở để xác định giá trị phần vốn nhà nước khi chuyển đổi.

3.3. Kế toán các khoản thu từ bán cổ phần

Khi doanh nghiệp thực hiện bán cổ phần lần đầu, kế toán cần phản ánh đầy đủ:

• Tiền thu từ bán cổ phần.
• Các khoản phải thu từ nhà đầu tư.
• Chi phí liên quan đến phát hành cổ phần.
• Các khoản phải nộp ngân sách nhà nước theo quy định.

Thông tư yêu cầu các khoản thu, chi phải được hạch toán rõ ràng và có đầy đủ chứng từ hợp pháp.

3.4. Bàn giao số liệu kế toán sang công ty cổ phần

Sau khi hoàn tất quá trình cổ phần hóa, doanh nghiệp phải lập hồ sơ bàn giao toàn bộ:

• Tài sản.
• Công nợ.
• Nguồn vốn.
• Sổ kế toán.
• Báo cáo tài chính.
• Hồ sơ kế toán liên quan.

Công ty cổ phần tiếp nhận sẽ căn cứ vào số liệu bàn giao để mở sổ kế toán theo quy định hiện hành.

IV. Những điểm doanh nghiệp cần lưu ý

4.1. Tuân thủ nguyên tắc kế toán

Thông tư nhấn mạnh doanh nghiệp phải đảm bảo:

• Trung thực.
• Khách quan.
• Đầy đủ.
• Kịp thời.
• Nhất quán.

Mọi nghiệp vụ phát sinh trong quá trình cổ phần hóa đều phải có đầy đủ hồ sơ và chứng từ hợp lệ.

4.2. Phối hợp với đơn vị tư vấn và kiểm toán

Quá trình cổ phần hóa thường có sự tham gia của:

• Đơn vị tư vấn xác định giá trị doanh nghiệp.
• Đơn vị kiểm toán.
• Tổ chức thẩm định giá.
• Cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước.

Do đó, bộ phận kế toán cần phối hợp chặt chẽ để thống nhất số liệu và xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh.

4.3. Lưu trữ hồ sơ đầy đủ

Doanh nghiệp cần lưu giữ:

• Hồ sơ xác định giá trị doanh nghiệp.
• Hồ sơ xử lý tài chính.
• Hồ sơ kế toán.
• Chứng từ gốc.
• Biên bản bàn giao.
• Báo cáo tài chính.

Việc lưu trữ đầy đủ giúp phục vụ công tác thanh tra, kiểm toán và đối chiếu sau này.

V. Ý nghĩa của Thông tư 108/2026/TT-BTC đối với doanh nghiệp

5.1. Thống nhất phương pháp kế toán

Thông tư giúp doanh nghiệp thực hiện thống nhất việc hạch toán các nghiệp vụ phát sinh trong quá trình cổ phần hóa, tránh tình trạng áp dụng không đồng nhất giữa các đơn vị.

5.2. Tăng tính minh bạch tài chính

Việc quy định rõ cách ghi nhận từng nghiệp vụ giúp báo cáo tài chính phản ánh đúng thực trạng tài sản, nguồn vốn và kết quả xử lý tài chính trước khi chuyển đổi thành công ty cổ phần.

Điều này góp phần nâng cao tính minh bạch và tạo niềm tin cho nhà đầu tư.

5.3. Hạn chế rủi ro pháp lý

Khi thực hiện đúng hướng dẫn của Thông tư 108/2026/TT-BTC, doanh nghiệp sẽ giảm thiểu các sai sót trong hạch toán, hạn chế tranh chấp và các rủi ro liên quan đến thanh tra, kiểm toán hoặc quyết toán sau cổ phần hóa.

VI. Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì khi áp dụng Thông tư 108/2026/TT-BTC?

6.1. Rà soát hệ thống kế toán

Doanh nghiệp nên kiểm tra lại hệ thống sổ sách, tài khoản kế toán và quy trình hạch toán để đảm bảo phù hợp với hướng dẫn mới.

6.2. Đào tạo bộ phận kế toán

Kế toán viên cần được cập nhật đầy đủ các quy định của Thông tư 108/2026/TT-BTC nhằm thực hiện đúng các nghiệp vụ phát sinh trong quá trình cổ phần hóa.

6.3. Chủ động phối hợp với cơ quan quản lý

Trong quá trình thực hiện, doanh nghiệp cần chủ động trao đổi với cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước, cơ quan thuế, kiểm toán và các đơn vị tư vấn để xử lý kịp thời các vướng mắc.

VII. Kết luận

Thông tư 108/2026/TT-BTC là văn bản quan trọng hướng dẫn kế toán đối với các nghiệp vụ phát sinh trong quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Với các quy định chi tiết về hạch toán tài sản, công nợ, nguồn vốn, chi phí cổ phần hóa và bàn giao số liệu kế toán, Thông tư góp phần chuẩn hóa công tác kế toán, nâng cao tính minh bạch tài chính và đảm bảo quá trình chuyển đổi sang công ty cổ phần diễn ra đúng quy định. Doanh nghiệp, kế toán viên và các đơn vị tư vấn cần nghiên cứu kỹ nội dung Thông tư để triển khai hiệu quả, hạn chế sai sót và đáp ứng yêu cầu quản lý của cơ quan nhà nước.