Cha mẹ không sống cùng có được đăng ký giảm trừ gia cảnh từ 01/7/2026 không?

Từ ngày 01/7/2026, các quy định mới về người phụ thuộc theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP và Thông tư 87/2026/TT-BTC chính thức được áp dụng. Cùng với việc cơ quan thuế kết nối dữ liệu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, nhiều người lao động băn khoăn liệu cha mẹ không sống cùng con có còn được đăng ký là người phụ thuộc để giảm trừ gia cảnh hay không.

Đây là câu hỏi được rất nhiều kế toán và người nộp thuế quan tâm. Nguyên nhân là do có thông tin cho rằng từ ngày 01/7/2026, người phụ thuộc bắt buộc phải sống cùng người nộp thuế mới được tính giảm trừ gia cảnh. Tuy nhiên, thông tin này không hoàn toàn chính xác.

Theo quy định hiện hành, đối với cha mẹ của người nộp thuế, pháp luật không quy định bắt buộc phải sống cùng mới được đăng ký giảm trừ gia cảnh. Điều quan trọng là cha mẹ phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện về đối tượng, thu nhập và nghĩa vụ nuôi dưỡng theo quy định. Yêu cầu “đang sống cùng người nộp thuế” chỉ áp dụng đối với một số nhóm người phụ thuộc khác, không áp dụng chung cho tất cả các đối tượng.

Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ quy định mới từ ngày 01/7/2026, điều kiện đăng ký cha mẹ là người phụ thuộc và những lưu ý quan trọng để tránh bị cơ quan thuế từ chối hồ sơ.

I. Cha mẹ có được đăng ký là người phụ thuộc không?

1.1. Cha mẹ thuộc đối tượng được giảm trừ gia cảnh

Theo quy định về thuế thu nhập cá nhân, cha mẹ của người nộp thuế thuộc nhóm người phụ thuộc được xem xét giảm trừ gia cảnh nếu đáp ứng đủ điều kiện theo quy định.

Đối tượng này bao gồm:

• Cha đẻ, mẹ đẻ.
• Cha nuôi, mẹ nuôi hợp pháp.
• Cha dượng, mẹ kế nếu đáp ứng điều kiện theo quy định.

Người nộp thuế phải có trách nhiệm trực tiếp nuôi dưỡng và thực hiện đăng ký người phụ thuộc theo quy định của pháp luật về quản lý thuế.

1.2. Điều kiện về thu nhập của cha mẹ

Ngoài điều kiện về quan hệ nhân thân, cha mẹ phải đáp ứng điều kiện về thu nhập.

Theo hướng dẫn mới năm 2026, cha hoặc mẹ vẫn có thể được đăng ký là người phụ thuộc nếu tổng thu nhập bình quân tháng trong năm không vượt quá mức quy định. Trường hợp thu nhập vượt mức này thì không đủ điều kiện để tính giảm trừ gia cảnh.

II. Cha mẹ không sống cùng có được đăng ký giảm trừ gia cảnh từ 01/7/2026 không?

2.1. Không bắt buộc phải sống cùng

Đây là điểm mới mà nhiều người đang hiểu chưa đúng.

Từ ngày 01/7/2026, cha mẹ không bắt buộc phải sống cùng người nộp thuế để được đăng ký là người phụ thuộc.

Ví dụ:

• Cha mẹ sinh sống tại quê.
• Cha mẹ ở địa phương khác.
• Cha mẹ ở nhà riêng hoặc cùng người thân khác.

Nếu người nộp thuế vẫn có nghĩa vụ và thực tế đang trực tiếp nuôi dưỡng, đồng thời cha mẹ đáp ứng điều kiện theo quy định thì vẫn được đăng ký giảm trừ gia cảnh.

2.2. Quy định “sống cùng” áp dụng cho đối tượng nào?

Theo Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP, yêu cầu đang sống cùng người nộp thuế chỉ áp dụng đối với một số nhóm cá nhân khác không nơi nương tựa mà người nộp thuế có nghĩa vụ nuôi dưỡng.

Đối với cha mẹ, con, vợ hoặc chồng, pháp luật không quy định bắt buộc phải sống cùng mới được tính là người phụ thuộc.

III. Điều kiện để đăng ký cha mẹ là người phụ thuộc

3.1. Có trách nhiệm trực tiếp nuôi dưỡng

Người nộp thuế phải có trách nhiệm trực tiếp nuôi dưỡng cha hoặc mẹ theo quy định của pháp luật.

Việc nuôi dưỡng có thể được thể hiện thông qua việc chu cấp chi phí sinh hoạt, khám chữa bệnh hoặc các khoản hỗ trợ thường xuyên.

3.2. Cha mẹ đáp ứng điều kiện về thu nhập

Cha mẹ phải đáp ứng điều kiện về mức thu nhập theo quy định hiện hành.

Nếu cha hoặc mẹ có thu nhập bình quân tháng vượt quá mức pháp luật cho phép thì sẽ không đủ điều kiện để đăng ký là người phụ thuộc.

3.3. Có đầy đủ hồ sơ chứng minh

Người nộp thuế cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ chứng minh mối quan hệ và các giấy tờ liên quan theo quy định tại Thông tư 87/2026/TT-BTC.

Việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ sẽ giúp quá trình đăng ký diễn ra thuận lợi và hạn chế việc phải bổ sung giấy tờ sau này.

IV. Hồ sơ đăng ký cha mẹ là người phụ thuộc từ 01/7/2026

4.1. Hồ sơ chứng minh quan hệ

Tùy từng trường hợp, hồ sơ có thể bao gồm:

• Căn cước công dân.
• Giấy khai sinh.
• Các giấy tờ chứng minh quan hệ cha mẹ và con.
• Giấy tờ khác theo hướng dẫn của cơ quan thuế.

4.2. Hồ sơ chứng minh điều kiện của người phụ thuộc

Đối với trường hợp cha mẹ chưa đến tuổi lao động nhưng không có khả năng lao động, cần bổ sung giấy tờ chứng minh mức suy giảm khả năng lao động theo quy định.

Ngoài ra, người nộp thuế phải tự chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin kê khai. Nếu kê khai sai sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật về quản lý thuế.

V. Ví dụ thực tế

5.1. Trường hợp được đăng ký

Anh A làm việc tại Hà Nội.

Cha mẹ anh sinh sống tại Nam Định và không ở cùng con.

Hằng tháng, anh A gửi tiền để trang trải chi phí sinh hoạt cho cha mẹ. Cha mẹ không có thu nhập vượt mức quy định.

Trong trường hợp này, anh A vẫn được đăng ký cha mẹ là người phụ thuộc nếu đáp ứng đầy đủ hồ sơ và điều kiện theo quy định.

5.2. Trường hợp không được đăng ký

Chị B muốn đăng ký mẹ là người phụ thuộc.

Tuy nhiên, mẹ của chị đang hưởng lương hưu và có thêm thu nhập từ hoạt động cho thuê tài sản, làm cho tổng thu nhập bình quân tháng vượt mức quy định.

Khi đó, dù không sống cùng hay sống cùng con thì mẹ của chị cũng không đủ điều kiện để được đăng ký là người phụ thuộc.

VI. Những lưu ý quan trọng đối với người nộp thuế

6.1. Không nhầm lẫn giữa “không sống cùng” và “không đủ điều kiện”

Nhiều người cho rằng cha mẹ ở quê hoặc khác hộ khẩu sẽ không được giảm trừ gia cảnh.

Đây là quan điểm không đúng.

Điều kiện quan trọng là nghĩa vụ nuôi dưỡng và điều kiện về thu nhập, không phải nơi cư trú.

6.2. Thường xuyên cập nhật thông tin

Nếu cha mẹ có thay đổi về thu nhập hoặc không còn đáp ứng điều kiện là người phụ thuộc thì người nộp thuế cần thực hiện điều chỉnh thông tin theo quy định.

6.3. Lưu giữ đầy đủ hồ sơ

Người nộp thuế nên lưu giữ:

• Hồ sơ chứng minh quan hệ.
• Hồ sơ đăng ký người phụ thuộc.
• Giấy tờ chứng minh nghĩa vụ nuôi dưỡng.
• Các tài liệu liên quan khác.

Đây là căn cứ quan trọng khi cơ quan thuế kiểm tra hoặc thanh tra.

VII. Kết luận

Từ 01/7/2026, cha mẹ không sống cùng người nộp thuế vẫn có thể được đăng ký là người phụ thuộc để giảm trừ gia cảnh nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định của pháp luật. Quy định về việc phải sống cùng người nộp thuế không áp dụng đối với cha mẹ, mà chỉ áp dụng cho một số nhóm người phụ thuộc khác theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP.

Do đó, người nộp thuế cần tập trung rà soát các điều kiện về nghĩa vụ nuôi dưỡng, mức thu nhập của cha mẹ và hồ sơ chứng minh để bảo đảm việc đăng ký người phụ thuộc đúng quy định. Việc kê khai chính xác ngay từ đầu sẽ giúp doanh nghiệp và người lao động tránh phát sinh vướng mắc khi quyết toán thuế TNCN.