Điều kiện đăng ký người phụ thuộc là bố mẹ từ 01/7/2026 có nhiều điểm cần lưu ý khi áp dụng quy định mới về thuế TNCN. Từ năm 2026, điều kiện về thu nhập của người phụ thuộc được điều chỉnh lên mức không quá 3 triệu đồng/tháng, đồng thời quy định về hồ sơ và thời hạn đăng ký cũng có thay đổi. Người nộp thuế có thể đăng ký cha mẹ ruột, cha mẹ nuôi, cha mẹ kế hoặc cha mẹ của vợ, chồng làm người phụ thuộc nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết về điều kiện đăng ký người phụ thuộc là bố mẹ từ 01/7/2026, hồ sơ cần chuẩn bị và mức giảm trừ gia cảnh được áp dụng.
Mục lục
I. Ai được đăng ký bố mẹ làm người phụ thuộc?
1.1. Những người bố mẹ được đăng ký
Theo quy định mới, người nộp thuế có thể đăng ký các đối tượng sau làm người phụ thuộc:
- Cha đẻ, mẹ đẻ.
- Cha nuôi, mẹ nuôi hợp pháp.
- Cha dượng, mẹ kế.
- Cha vợ, mẹ vợ.
- Cha chồng, mẹ chồng.
Như vậy, phạm vi người phụ thuộc không chỉ giới hạn ở bố mẹ ruột. Cha mẹ của vợ hoặc chồng cũng có thể được đăng ký nếu đáp ứng đủ điều kiện về độ tuổi, khả năng lao động và thu nhập.
1.2. Có phải bố mẹ cứ lớn tuổi là được đăng ký?
Không.
Bố mẹ muốn được tính là người phụ thuộc phải đáp ứng điều kiện theo quy định về độ tuổi lao động, khả năng lao động và thu nhập.
Đối với bố mẹ đã ngoài độ tuổi lao động, điều kiện chủ yếu được xác định dựa trên thu nhập.
Đối với bố mẹ vẫn trong độ tuổi lao động, ngoài điều kiện về thu nhập còn phải đáp ứng điều kiện về khả năng lao động.
1.3. Bố mẹ đang hưởng lương hưu có được đăng ký không?
Có thể.
Việc bố hoặc mẹ đang hưởng lương hưu không đồng nghĩa với việc đương nhiên không được đăng ký người phụ thuộc.
Nếu bố mẹ đã ngoài độ tuổi lao động và có tổng thu nhập bình quân tháng trong năm không quá 3 triệu đồng, thì vẫn có thể đáp ứng điều kiện để được đăng ký người phụ thuộc.
II. Điều kiện đăng ký người phụ thuộc là bố mẹ từ 01/7/2026
2.1. Bố mẹ ngoài độ tuổi lao động
Đối với bố mẹ ngoài độ tuổi lao động, điều kiện là:
- Không có thu nhập; hoặc
- Có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không quá 3 triệu đồng/tháng.
Đây là điểm quan trọng mà kế toán và người lao động cần lưu ý khi đăng ký người phụ thuộc trong năm 2026.
2.2. Bố mẹ trong độ tuổi lao động
Nếu bố hoặc mẹ vẫn trong độ tuổi lao động thì phải đồng thời đáp ứng:
- Không có khả năng lao động.
- Không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm không quá 3 triệu đồng.
Theo quy định, người không có khả năng lao động được xác định là người có tỷ lệ suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.
Như vậy, nếu bố mẹ vẫn trong độ tuổi lao động nhưng vẫn có khả năng lao động bình thường thì không đáp ứng điều kiện để đăng ký làm người phụ thuộc chỉ vì đang được con cái hỗ trợ tài chính.
2.3. Mức thu nhập 3 triệu đồng được tính như thế nào?
Mức 3 triệu đồng/tháng được xác định dựa trên thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập của người phụ thuộc.
Do đó, khi xác định điều kiện của bố mẹ, không nên chỉ kiểm tra một nguồn thu nhập riêng lẻ.
Ví dụ, bố có:
- Lương hưu: 2 triệu đồng/tháng.
- Thu nhập khác: 500.000 đồng/tháng.
Tổng thu nhập bình quân là 2,5 triệu đồng/tháng. Nếu đáp ứng các điều kiện khác, bố vẫn có thể được đăng ký là người phụ thuộc.
Ngược lại, nếu tổng thu nhập bình quân vượt quá 3 triệu đồng/tháng thì không đáp ứng điều kiện về thu nhập.
III. Hồ sơ đăng ký bố mẹ là người phụ thuộc
3.1. Hồ sơ đối với bố mẹ ruột
Đối với cha đẻ, mẹ đẻ, hồ sơ chứng minh quan hệ và thông tin người phụ thuộc gồm:
- Bản chụp thẻ Căn cước của bố hoặc mẹ.
- Bản chụp Giấy khai sinh của người nộp thuế.
Trong trường hợp sử dụng giấy tờ khác để chứng minh quan hệ cha mẹ và con thì có thể sử dụng quyết định hoặc văn bản của cơ quan có thẩm quyền theo quy định.
3.2. Hồ sơ đối với bố mẹ nuôi
Nếu đăng ký cha nuôi hoặc mẹ nuôi, người nộp thuế cần chuẩn bị giấy tờ chứng minh quan hệ nuôi con nuôi theo quy định.
Thông thường, hồ sơ gồm giấy tờ định danh của người phụ thuộc và giấy tờ chứng minh việc nhận nuôi con nuôi do cơ quan có thẩm quyền cấp.
3.3. Hồ sơ đối với bố mẹ vợ, bố mẹ chồng
Nếu đăng ký cha mẹ của vợ hoặc chồng, người nộp thuế cần có giấy tờ chứng minh:
- Thông tin của bố hoặc mẹ.
- Quan hệ cha mẹ với vợ hoặc chồng.
- Quan hệ vợ chồng của người nộp thuế.
Người nộp thuế nên kiểm tra đầy đủ hồ sơ trước khi gửi đăng ký để tránh phải bổ sung nhiều lần.
IV. Thời hạn đăng ký người phụ thuộc năm 2026
4.1. Thời hạn đăng ký
Theo quy định mới, người nộp thuế muốn được tính giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc phải thực hiện đăng ký người phụ thuộc và hồ sơ chứng minh trước ngày 31/12 của năm tính thuế. Việc đăng ký được thực hiện ổn định cho các năm tiếp theo nếu thông tin và điều kiện của người phụ thuộc không thay đổi.
4.2. Có phải đăng ký lại hàng năm không?
Không nhất thiết.
Nếu bố mẹ vẫn đáp ứng điều kiện và thông tin đăng ký không thay đổi thì việc đăng ký được thực hiện ổn định cho các năm sau.
Tuy nhiên, nếu bố hoặc mẹ phát sinh thay đổi về thu nhập, tình trạng phụ thuộc hoặc thông tin đăng ký thì người nộp thuế cần chủ động cập nhật.
4.3. Một người phụ thuộc chỉ được tính cho một người
Nếu nhiều người cùng có trách nhiệm nuôi dưỡng bố hoặc mẹ thì các thành viên cần thỏa thuận để xác định một người đăng ký giảm trừ cho người phụ thuộc đó.
Không được để nhiều người cùng tính giảm trừ gia cảnh cho một bố hoặc một mẹ trong cùng một năm tính thuế.
V. Mức giảm trừ khi bố mẹ là người phụ thuộc
5.1. Mức giảm trừ năm 2026
Theo quy định mới áp dụng trong năm 2026, mức giảm trừ đối với mỗi người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng/tháng.
Như vậy, nếu người nộp thuế có cả bố và mẹ cùng đủ điều kiện và được đăng ký hợp lệ thì tổng mức giảm trừ có thể lên tới:
6,2 triệu đồng × 2 = 12,4 triệu đồng/tháng.
Khoản giảm trừ này được sử dụng để xác định thu nhập tính thuế TNCN từ tiền lương, tiền công.
5.2. Ví dụ thực tế
Anh A có thu nhập từ tiền lương, tiền công.
Bố anh A đã ngoài độ tuổi lao động và có tổng thu nhập bình quân 2,5 triệu đồng/tháng. Mẹ anh A cũng đã ngoài độ tuổi lao động và không có thu nhập.
Nếu cả hai đáp ứng đầy đủ điều kiện và được đăng ký hợp lệ, anh A được tính giảm trừ:
6,2 triệu đồng × 2 người = 12,4 triệu đồng/tháng.
Khoản giảm trừ này giúp giảm thu nhập tính thuế TNCN của anh A.
VI. Những lưu ý quan trọng khi đăng ký bố mẹ
6.1. Không phải cứ không có thu nhập là được đăng ký
Bố mẹ trong độ tuổi lao động phải đáp ứng thêm điều kiện về khả năng lao động.
Do đó, kế toán không nên chỉ căn cứ vào việc bố mẹ không có thu nhập để đăng ký người phụ thuộc.
6.2. Phải tự chịu trách nhiệm về thông tin kê khai
Người nộp thuế có trách nhiệm xác định và kê khai chính xác thông tin của người phụ thuộc, trong đó có điều kiện về thu nhập.
Nếu cơ quan thuế kiểm tra và xác định người phụ thuộc không đáp ứng điều kiện, khoản giảm trừ đã tính sai có thể phải điều chỉnh và phát sinh nghĩa vụ thuế liên quan.
6.3. Rà soát lại người phụ thuộc đã đăng ký
Từ năm 2026, người lao động và doanh nghiệp nên rà soát lại toàn bộ danh sách người phụ thuộc để bảo đảm:
- Đúng quan hệ nhân thân.
- Đúng thông tin định danh.
- Đúng điều kiện về độ tuổi.
- Đúng điều kiện về thu nhập.
- Không đăng ký trùng người phụ thuộc.
VII. Kết luận
Điều kiện đăng ký người phụ thuộc là bố mẹ từ 01/7/2026 được quy định rõ hơn về đối tượng, độ tuổi, khả năng lao động và mức thu nhập. Bố mẹ ngoài độ tuổi lao động có thể được đăng ký nếu không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm không quá 3 triệu đồng. Trường hợp bố mẹ vẫn trong độ tuổi lao động thì phải đồng thời đáp ứng điều kiện không có khả năng lao động và điều kiện về thu nhập.