Điều kiện để kinh doanh dịch vụ đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán chứng khoán

Điều kiện để kinh doanh dịch vụ đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán chứng khoán; dịch vụ hỗ trợ giao dịch trên sàn giao dịch các-bon trong nước là nội dung doanh nghiệp cần lưu ý. Đây là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Hoạt động này chịu sự quản lý chặt chẽ của cơ quan chứng khoán. Doanh nghiệp phải đáp ứng điều kiện riêng cho từng loại dịch vụ.

I. Kinh doanh dịch vụ đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán có điều kiện không?

Đây là ngành nghề kinh doanh có điều kiện theo quy định hiện hành. Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng được cung cấp các dịch vụ này. Hoạt động đăng ký chứng khoán thuộc Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam. Hoạt động lưu ký có thể do công ty chứng khoán và ngân hàng thực hiện. Hoạt động bù trừ và thanh toán cũng có điều kiện riêng.

Vì vậy, doanh nghiệp cần xác định đúng dịch vụ muốn cung cấp. Mỗi dịch vụ sẽ có điều kiện và thủ tục khác nhau. Doanh nghiệp cũng phải được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận. Việc chỉ đăng ký ngành nghề kinh doanh là chưa đủ.

II. Điều kiện đăng ký hoạt động lưu ký chứng khoán

2.1. Đối với công ty chứng khoán

Công ty chứng khoán được đăng ký hoạt động lưu ký. Điều kiện là công ty đã được cấp phép nghiệp vụ môi giới chứng khoán. Công ty cũng phải có địa điểm và trang thiết bị phù hợp. Các điều kiện này phải bảo đảm cho hoạt động lưu ký và thanh toán.

Sau khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động lưu ký, công ty có thể đăng ký làm thành viên lưu ký. Công ty phải đáp ứng thêm yêu cầu về công nghệ. Quy trình nghiệp vụ cũng phải phù hợp với quy chế của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam.

2.2. Đối với ngân hàng thương mại

Ngân hàng thương mại phải có giấy phép hoạt động tại Việt Nam. Giấy phép phải bao gồm hoạt động lưu ký chứng khoán. Ngân hàng phải đáp ứng tỷ lệ an toàn vốn theo quy định. Đồng thời, ngân hàng phải có lãi trong năm gần nhất. Ngân hàng cũng phải có địa điểm và thiết bị phục vụ hoạt động lưu ký.

Chi nhánh ngân hàng nước ngoài cũng có thể đăng ký hoạt động lưu ký. Chi nhánh phải đáp ứng các điều kiện tương ứng. Hồ sơ phải chứng minh năng lực tài chính và cơ sở vật chất. Báo cáo tài chính năm gần nhất cũng là tài liệu cần chuẩn bị.

III. Điều kiện trở thành thành viên lưu ký

Tổ chức muốn trở thành thành viên lưu ký phải có Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động lưu ký. Đây là điều kiện đầu tiên cần đáp ứng. Tổ chức cũng phải có hạ tầng công nghệ thông tin phù hợp. Quy trình nghiệp vụ phải đáp ứng yêu cầu của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam.

Hồ sơ đăng ký gồm giấy đăng ký thành viên lưu ký. Doanh nghiệp cũng phải nộp Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động lưu ký. Bản thuyết minh về công nghệ và quy trình nghiệp vụ cũng cần được chuẩn bị. Sau khi hồ sơ hợp lệ, tổ chức phải thực hiện kết nối và thử nghiệm theo yêu cầu.

IV. Điều kiện cung cấp dịch vụ bù trừ, thanh toán chứng khoán

4.1. Thành viên bù trừ trực tiếp

Thành viên bù trừ trực tiếp phải là công ty chứng khoán. Ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài cũng có thể tham gia. Các tổ chức này phải được cấp Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động lưu ký. Ngoài ra, tổ chức phải đáp ứng điều kiện về vốn.

Đối với công ty chứng khoán, vốn điều lệ và vốn chủ sở hữu tối thiểu là 250 tỷ đồng. Đối với ngân hàng, mức vốn tối thiểu là 1.000 tỷ đồng. Đây là mức vốn áp dụng cho thành viên bù trừ trực tiếp. Doanh nghiệp cần kiểm tra cả vốn điều lệ và vốn chủ sở hữu.

4.2. Thành viên bù trừ chung

Thành viên bù trừ chung cũng phải đáp ứng điều kiện về tổ chức. Công ty chứng khoán phải có vốn điều lệ và vốn chủ sở hữu tối thiểu 900 tỷ đồng. Ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài phải đạt tối thiểu 7.000 tỷ đồng. Ngoài vốn, tổ chức còn phải đáp ứng yêu cầu về hoạt động bù trừ.

Thành viên bù trừ phải có hệ thống quản lý tài khoản phù hợp. Tài sản của khách hàng phải được quản lý tách biệt. Tổ chức cũng phải bảo đảm khả năng thanh toán giao dịch. Các quy trình nghiệp vụ phải phù hợp với quy định hiện hành.

V. Dịch vụ hỗ trợ giao dịch trên sàn các-bon là gì?

Dịch vụ hỗ trợ giao dịch trên sàn các-bon là dịch vụ tài chính. Dịch vụ này phục vụ lưu ký và giao dịch các-bon. Hoạt động này cũng bao gồm thanh toán giao dịch. Đối tượng giao dịch gồm hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon đủ điều kiện.

Nghị định 29/2026/NĐ-CP quy định rõ cơ chế vận hành. Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội tổ chức hệ thống giao dịch. Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam tổ chức hệ thống lưu ký. Hai hệ thống này phối hợp để phục vụ giao dịch các-bon.

VI. Điều kiện cung cấp dịch vụ hỗ trợ giao dịch các-bon

6.1. Điều kiện đối với thành viên giao dịch các-bon

Thành viên giao dịch các-bon phải là công ty chứng khoán. Công ty phải hoạt động theo Luật Chứng khoán. Công ty cũng phải được Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam chấp thuận. Ngoài ra, công ty không được thuộc tình trạng cảnh báo hoặc kiểm soát.

Công ty phải đáp ứng yêu cầu về công nghệ thông tin. Quy trình nghiệp vụ cũng phải phù hợp với quy chế. Công ty phải có hạ tầng phục vụ giao dịch các-bon. Sau khi được chấp thuận, công ty có thể cung cấp dịch vụ giao dịch cho khách hàng.

6.2. Điều kiện đối với thành viên lưu ký các-bon

Thành viên lưu ký các-bon phải là công ty chứng khoán. Công ty phải có Giấy chứng nhận thành viên lưu ký. Công ty cũng không được thuộc tình trạng cảnh báo hoặc kiểm soát. Hạ tầng công nghệ và quy trình nghiệp vụ phải đáp ứng yêu cầu.

Thành viên lưu ký có thể cung cấp dịch vụ lưu ký. Tổ chức này cũng thực hiện thanh toán giao dịch các-bon. Hạn ngạch và tín chỉ phải được quản lý tách biệt. Tài sản các-bon của khách hàng cũng phải được quản lý riêng.

VII. Hồ sơ đăng ký tham gia hệ thống giao dịch các-bon

Công ty muốn trở thành thành viên giao dịch phải chuẩn bị hồ sơ. Hồ sơ gồm giấy đăng ký thành viên giao dịch các-bon. Công ty phải có văn bản chấp thuận tham gia hệ thống lưu ký. Bản thuyết minh về công nghệ và quy trình nghiệp vụ cũng cần được nộp.

Đối với thành viên lưu ký các-bon, hồ sơ có yêu cầu riêng. Công ty phải nộp giấy đăng ký tham gia hệ thống. Hồ sơ phải có bản thuyết minh về công nghệ và quy trình. Tài liệu đăng ký giao dịch qua cổng trực tuyến cũng được yêu cầu.

VIII. Doanh nghiệp cần lưu ý gì?

Doanh nghiệp cần phân biệt dịch vụ chứng khoán và dịch vụ các-bon. Hai hoạt động này có quy định riêng. Dịch vụ lưu ký chứng khoán gắn với giấy chứng nhận đăng ký lưu ký. Dịch vụ bù trừ còn có yêu cầu riêng về vốn. Dịch vụ các-bon lại gắn với tư cách thành viên giao dịch hoặc lưu ký.

Đối với sàn các-bon, công ty chứng khoán không được tự động tham gia. Công ty phải được chấp thuận theo Nghị định 29/2026/NĐ-CP. Công nghệ và quy trình nghiệp vụ phải đáp ứng yêu cầu. Công ty cũng phải duy trì các điều kiện trong suốt thời gian hoạt động.

Trong giai đoạn thí điểm, sàn các-bon có lộ trình riêng. Giai đoạn này kéo dài đến hết ngày 31/12/2028. Từ ngày 01/01/2029, cơ chế thu tiền dịch vụ được áp dụng theo quy định.

IX. Kết luận

Điều kiện để kinh doanh dịch vụ đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán chứng khoán được quy định chặt chẽ. Tổ chức phải đáp ứng điều kiện về giấy phép và cơ sở vật chất. Hoạt động bù trừ còn yêu cầu mức vốn tối thiểu. Công nghệ và quy trình nghiệp vụ cũng phải đáp ứng quy định.

Đối với dịch vụ hỗ trợ giao dịch các-bon, đối tượng cung cấp chủ yếu là công ty chứng khoán. Công ty phải được chấp thuận tham gia hệ thống tương ứng. Ngoài ra, công ty phải đáp ứng yêu cầu về công nghệ và quy trình. Việc cung cấp dịch vụ chỉ được thực hiện sau khi hoàn tất thủ tục chấp thuận.